Nieuws 6 augustus 2018

Emancipatie als blijvende uitdaging voor onderwijs

Gisteren was het exact 100 jaar geleden dat Victor Desguin aftrad als voorlaatste schepen voor Onderwijs in Antwerpen. Desguin is in Antwerpen een naam als een klok. Maar veel verder dan de Desguinlei zal de Antwerpenaar vaak niet geraken in een schets van de persoon. Onterecht. Desguin was van opleiding arts. Vanuit zijn achtergrond als geneesheer in het Militair Hospitaal, wilde Desguin met hygiëne- en gezondheidsmaatregelen Antwerpse kinderen weerbaarder maken en gelijkwaardige startkansen creëren. Sociale problemen ontstonden volgens Desguin door een gebrek aan kennis en ontwikkeling. Maar een ziek kind kan niet goed studeren en het was net de arbeidersklasse die vaak te maken had met hygiëne en gezondheidsproblemen. Daarom begon Desguin met de organisatie van het medisch schooltoezicht, installeerde hij douches in scholen en stuurde hij kinderen naar schoolkolonies om te herstellen. Geen kind mocht achtergelaten worden. De (zelf)bevrijding door onderwijs stond voor hem als liberaal altijd centraal.

Het onderwijs is er vorige eeuw met succes in geslaagd de klassenmaatschappij te doorbreken. Kinderen van arbeiders konden ook advocaat worden. De klassensegregatie werd mede door het onderwijs doorbroken. Afkomst was geen voorwaarde meer om notaris of minister te worden. De emancipatie maakte onze samenleving vrijer en zorgde voor een ongekende welvaartsgroei.

De omstandigheden in de tijd van Desguin waren anders dan vandaag, maar de uitdagingen blijven. Al is de welvaart gestegen, toch is er in de stad nog armoede. Al is de klassensegregatie doorbroken, andere tweedelingen dreigen. Het spook van segregatie waart weer door onze straten. In het Antwerps onderwijs wordt daar openlijk over gesproken. Zal de zoon van de Eritrese vluchtelinge een high tech start-up kunnen beginnen? Zal de dochter van de Afghaanse migrant directrice van een ziekenhuis kunnen worden? In de Angelsaksische landen alvast is het beroep van de vader meer dan vroeger bepalend voor de beroepskansen van zijn kinderen. Migratie en generatiearmoede zijn ook bij ons bedreigingen voor de emancipatie. Ons onderwijs, en zeker ook het hoger onderwijs, is daarom opnieuw toe aan een democratiseringsgolf. Kinderen uit gezinnen met een lage sociaaleconomische status lopen nog steeds te veel risico op een minder succesvolle schoolloopbaan.

Desguin zette in op lichamelijk welbevinden. In 2018 stellen zich bijvoorbeeld uitdagingen bij eerlijke toegang tot onderwijs, kwaliteitsverschillen tussen scholen, inclusie, de schooluitval, Nederlands en kwalitatieve leeromgevingen. Als je daar als kind mee te maken krijgt, heeft dat ook een impact op je geestelijk welzijn. Een kind dat zich niet goed in zijn vel voelt, zal niet presteren. Maar je mag het daar als overheid en samenleving niet bij laten.

Met het experiment ‘A’REA 2020’ in de Antwerpse wijk het Kiel vertrekken we vanuit een growth mindset, het geloof dat je altijd beter kan worden. Dat je vaardigheden en talenten kan ontwikkelen. Intelligentie, persoonlijkheid en talenten staan niet vast. A’REA 2020 zorgt voor excellent onderwijs, intensieve naschoolse begeleiding, gezinsondersteuning en een samenwerking met wijkorganisaties om een versterkte en stimulerende leeromgeving te bieden. En als we meer kansen bieden, mag de lat van verwachtingen hoog liggen. Met een zesjescultuur bewijzen we niemand een dienst. Wie onderwijs emancipatorisch vindt, moet het ook serieus nemen.

Onze scholen hebben de vinger aan de pols van deze samenleving. Ze kunnen niet alle problemen aan, laat staan alleen. Maar ze kunnen een belangrijke steen bijdragen. Op dit moment bereiken we al zo’n 6.000 kinderen met A’REA 2020 en zijn de eerste tekenen hoopvol. Als stedelijke overheid geven we nu tenminste het signaal dat we in elk kind geloven. Dat we niemand loslaten. Dat we rotsvast vertrouwen in de emancipatorische kracht van onderwijs.

Het was de Nederlands-joodse filosoof Spinoza (1632-1677) die al schreef: “De hoogste activiteit die een mens kan bereiken, is leren begrijpen, want begrijpen betekent vrij zijn.” Na WO II heeft onderwijs ons zijn emancipatorische kracht bewezen en bood het kansen op vrijheid. Desguin heeft deze wijsheid in acht genomen. Met de bouw van twintig lagere scholen en kindertuinen breidde Desguin het openbaar onderwijs uit. Hij introduceerde de eerste scholen voor buitengewoon onderwijs. Kortom, hij promootte educatie als een voorwaarde voor emancipatie. Ik vind dat die visie nog niets aan kracht verloren heeft. Als schepen zet ik het pad van Desguin dan ook verder. Want kansrijk onderwijs is voor veel kinderen de enige kans op een voldragen leven.