Nieuws 29 augustus 2018

Herdenkingsmoment tweede grote Joodse Razzia WO II in Crea 16

Beste Herman [Van Goethem],
bedankt voor je historische toelichting. Bedankt ook voor al het onderzoek dat je de laatste jaren hebt uitgevoerd.

Dank ook aan Gonda [Verhaert] om meer aandacht te besteden aan de Tweede Wereldoorlog in het Stedelijk Onderwijs.

Mijn vader Marcel werd in 1944 opgepakt en vanuit Kazerne Dossin gedeporteerd naar Auschwitz. Daarna brachten ze hem via Mauthausen naar Bergen-Belsen, het laatste kamp dat bevrijd werd. Marcel Marinower ontsnapte aan de dood. Als een van de weinigen van de meer dan 25.000 Joden en zigeuners die anuit België deporteerd werden. Al had hij de hel overleefd, hij ging veel te vroeg naar de hemel. De verschrikkelijke levensomstandigheden in het concentratiekamp hadden zijn gezondheid voor altijd verzwakt. Hij stierf daardoor al jong, op zijn 42. Ik was toen 7.

23 jaar later, in 1985, bezocht ik Auschwitz met de eerste Joodse delegatie uit België. Daar zag ik – onverwacht – de naam van mijn vader op een lijst aan de muur hangen. Toen begreep ik voor het eerst wat het werkelijk betekende om versteend te zijn.

Ik stond daar.
Kon niets zeggen.
Kon niet meer bewegen.
Ik kon alleen maar staren naar de naam die ook de mijne is.

Vanaf de zomer van ‘42 deporteerden de Duitsers vanuit Kazerne Dossin de over geheel België opgepakte Joden naar Auschwitz. Amper 5% overleefde deze hel. Het overgrote deel werd vergast een paar uur na aankomst.

Elie Wiesel, Nobelprijswinnaar voor de Vrede en zelf overlever van de Holocaust, zei: “De doden vergeten zou hetzelfde zijn als hen voor een tweede keer vermoorden.”

Wat kunnen wij doen om dit nooit te vergeten?

Ik denk dat hier ook een belangrijke taak ligt voor de overheid. Herman verzet zich al langer tegen het gebrek aan herinnering en herinneringseducatie over de Tweede Wereldoorlog. Als schepen en als burger heb ik me mee ingezet om hierin verandering te brengen. Met resultaat. Het voltallige Antwerpse schepencollege heeft vorige maand een masterplan herdenking van de Tweede Wereldoorlog goedgekeurd. Oorlogsslachtoffers zullen we eren en de strijd tegen het totalitaire regime herdenken. Daarbij horen niet alleen de slachtoffers van de Holocaust, maar ook burgerslachtoffers, zoals verzetshelden, en zij die gedood werden door V-bommen. Met dit masterplan kijken we als stad niet achteruit naar het verleden, maar kijken we ook de toekomst recht in de ogen.

Herinnering bij onze kinderen en jongeren is fundamenteel. Zij zijn het geheugen van de volgende generaties. Hier speelt onderwijs een belangrijke rol. Op 27 januari 2015, exact 70 jaar na de bevrijding van Auschwitz, tekende Onderwijsminister Crevits een engagementsverklaring met de drie grote onderwijskoepels. Elke leerling zou inzicht krijgen in de ‘genocide(s) en misdaden tegen de menselijkheid tijdens de Tweede Wereldoorlog’.

Als schepen maar ook als voorzitter van het Stedelijk Onderwijs wil ik graag nog verder gaan. Herinneringseducatie moet voor mij een volwaardige plaats krijgen in het lessenpakket. Het Stedelijk Onderwijs heeft zelf stappen ondernomen en initiatieven ontwikkeld. Want volgend jaar vieren we met het Stedelijk Onderwijs ons 200-jarig bestaan. En de Tweede Wereldoorlog maakt integraal deel uit van onze schoolgeschiedenis. In de jaren ‘40 zat een Joods jongetje eerst nog gewoon naast zijn buurjongen in de klas. Plots moest hij een gele ster dragen. En op een dag kwam hij niet meer opdagen. Bleef zijn plaats op de schoolbank leeg. Zijn inktpot onaangeroerd. Zou hij nooit meer terugkomen.  Verdwenen, vermoord, in Nacht und Nebel.

Vandaag zijn onze klassen nog nooit zo divers geweest. Andere culturen, andere nationaliteiten en religies… Er is nu, meer dan ooit, nood om onze kinderen verdraagzaamheid voor ‘de ander’ aan te leren. Al vanaf de basisschool zal herinneringseducatie hen bijbrengen dat verdraagzaamheid en respect de basis zijn voor de beschaving. Deze herinneringseducatie gaat door tot de derde graad van het middelbaar. Onze kinderen zijn dan jongvolwassen geworden. 18 jaar. De wereld ligt aan hun voeten. Ze zullen vanaf dan meer verantwoordelijkheden opnemen. In hun persoonlijk leven. Op hun werk. Ik hoop dat die 18-jarigen zichzelf de vraag zullen stellen: “Wat zou IK toen hebben gedaan? Zou ik mee op de kar van de haat gesprongen zijn? Zou ik Joden mee hebben vernederd, uitgescholden, zou ik mee hebben geholpen met hun vernietiging? Of zou ik zijn opgestaan? Had ik anders gedaan dan de agenten hier in Zurenborg deden?” Als zij weten dat ze élke dag de keuze hebben om op te staan tegen het kwade. Dan zijn we erin geslaagd om van hen volwassenen te maken die de ware betekenis kennen van verantwoordelijkheid. Want onderwijs is onze kinderen voorbereiden op de wereld. Om ze onafhankelijk te maken. Om ze verantwoordelijkheid te leren die ze op het juiste moment opnemen. Onderwijs dat van mensen kritische denkers maakt. Jongeren die zichzelf en de wereld constant in vraag durven stellen.

Daarom heb ik herinneringseducatie als voorzitter van het Stedelijk Onderwijs mee beklemtoond.
Omdat ik wil dat onze speelplaatsen nooit meer gebruikt worden om mensen als beesten af te voeren.
Omdat ik wil dat er nooit meer kinderen in onze klassen een Jodenster moeten dragen.
Omdat ik wil dat onze kinderen leren dat mensen ooit vreselijke misdaden begaan hebben…

… Maar dat er ook mensen zijn opgestaan in die donkere dagen. Mensen die zich hebben verzet tegen het onrecht, tegen de misdaad, tegen de moord van onschuldigen. Altijd met ontzettend veel moed en vaak met gevaar voor eigen leven. Dankzij die moedigen, die rechtvaardigen, zijn er 18.000 Belgische Joden ontsnapt aan een deportatie. Zijn 4.000 Joodse kinderen van de dood bespaard gebleven. Omdat sommigen besloten om niet mee te werken aan een regime van haat. Omdat sommigen kozen voor de mensheid.

Dames en heren, het is goed dat we een herdenkingsmoment als dit houden. Het is moeilijk voor te stellen dat deze speelplaats ooit vol stond met volgepakte koffers, met daarnaast ouders en hun kinderen in angst. Dank aan Curieus Zurenborg om dit initiatief te hebben genomen. Toch is herinneren niet alleen één keer per jaar een herdenkingsmoment houden. Herinnering is iets wat je elke dag tot leven moet wekken. Daarom denken we op Crea 16 met onze partners na over permanente herdenking.

Dames en heren, om dezelfde reden heb ik ook mijn schouders gezet onder het stedelijk project van de struikelstenen. Struikelstenen zijn kleine herdenkingsplaatjes op de stoep voor de woning van gedeporteerden. Samen met mijn zus heb ik er ook één aangevraagd. Mijn tante en haar gezin woonden hier op 3 minuten wandelen. In de Kroonstraat. Ze werden gearresteerd tijdens de eerste grote razzia in Antwerpen in de nacht van 15 op 16 augustus. En naar de Dossinkazerne in Mechelen gebracht, waar ze op Transport IV werden gezet. Die trein vertrok op 18 augustus en kwam twee dagen later aan in Auschwitz. Omdat mijn nichtje Renée en mijn neefje Nathan nog zo jong waren, zijn ze wellicht onmiddellijk vergast.

Binnenkort wordt de struikelsteen van mijn tante en haar gezin geplaatst. Een struikelsteen als getuige van de gruwel die zich 76 jaar geleden voordeed op die plek. Na deze wandeling zijn ook wij getuigen geworden van de vreselijkste misdaad uit het verleden. Laten we het voortvertellen en het nooit vergeten. Alleen zo zullen ook de volgende generaties het zich blijven herinneren.

Dames en heren, Mag ik u vragen een minuut stilte te houden voor wat zich hier in augustus ‘42 afspeelde, voor de Joden die hier net als wij stonden en voor alle slachtoffers die omkwamen tijdens die gruwelijke oorlog.

Ik dank u. 


Ter nagedachtenis van Rosa Marinower, Renée Wolf en Nathan Aron Wolf